Reklama
  • Środa, 1 marca (13:00)

    Ostre zapalenie trzustki

Reklama

Pięćdziesięcioczteroletnia pani Aneta trafiła do izby przyjęć z powodu silnego bólu brzucha. Zlokalizowany w górnej jego części po lewej stronie, promieniował aż do pleców. Pacjentka miała wysoką gorączkę – ok. 40°C. Skarżyła się też na nudności. Mniej więcej godzinę przed wystąpieniem dolegliwości zjadła obfity, tłusty posiłek zakrapiany niewielką ilością alkoholu.

Brzuch pacjentki był twardy i bolesny podczas ucisku. W badaniach laboratoryjnych z krwi uwagę zwracały podwyższone poziomy enzymów trzustkowych – amylazy i lipazy, a także parametrów zapalnych – białka CRP i leukocytozy. Zleciłem USG brzucha, w którym opisano lekkie zatarcie obrazu w okolicy trzustki sugerujące stan zapalny narządu.

Stwierdzono też obecność kamienia w drogach żółciowych. To było ostre zapalenie trzustki. Pacjentka przyjęta została na oddział chirurgiczny. Na szczęście, nie było u niej wskazań do chirurgicznego leczenia operacyjnego, jednak w drugim dniu po przyjęciu wykonano zabieg endoskopowy, podczas którego usunięto kamień zamykający ujście przewodu żółciowego i trzustkowego do jelita. W kolejnych dniach hospitalizacji stan pacjentki stopniowo poprawiał się.

Skąd się bierze?

Ostre zapalenie trzustki (OZT) stanowi bezpośrednie zagrożenie życia i musi być leczone w szpitalu. Co może je wywołać? Przede wszystkim nadużywanie alkoholu i błąd dietetyczny ze współistniejącą kamicą żółciową. Odpowiadają one za 80 proc. wszystkich przypadków tej choroby.

Inne przyczyny to przyjmowanie niektórych leków, np. azatiopryny (lek immunosupresyjny), furosemidu (lek moczopędny), kwasu walproinowego (lek przeciwpadaczkowy), preparatów estrogenowych u osób z hiperlipidemią – zespołem zaburzeń metabolicznych objawiających się podwyższonymi poziomami frakcji cholesterolu lub trójglicerydów w surowicy krwi.

Chorobę mogą wywołać także: cukrzyca, zakażenia wirusowe, bakteryjne (świnka, płonica) i pasożytnicze, hiperkalcemia– nadmiar wapnia we krwi. Ponadto zwężenie przewodu trzustkowego związane ze zmianami w jego okolicy (np. guzy, nacieki zapalne), urazy jamy brzusznej, przeszczep nerki, przebyte zabiegi endoskopowe i chirurgiczne w okolicy trzustki i brodawki Vatera.

Jakie ma objawy?

Głównym objawem tej niebezpiecznej choroby jest ból brzucha. Zwykle zlokalizowany jest w rzucie trzustki – w górnej części brzucha, tuż pod żebrami, po lewej stronie.

Często ma charakter przeszywający z promieniowaniem do pleców lub opasujący wzdłuż dolnej krawędzi lewego łuku żebrowego. Pojawia się nagle i od początku jest bardzo silny. Towarzyszy mu gorączka przekraczająca 40°C, szybkie bicie serca i niskie ciśnienie. Mogą też wystąpić obfite poty.

Dość charakterystyczne dla OZT są także nudności i wymioty, a czasem biegunka. W badaniu palpacyjnym brzuch jest twardy z silną obroną mięśniową i bardzo tkliwy podczas obmacywania. Już sam charakter bólu i jego lokalizacja mogą nasunąć podejrzenie choroby.

Potwierdzeniem jest znaczny wzrost poziomu enzymów trzustkowych we krwi, które dostają się tam z uszkodzonego narządu. Są to amylaza i lipaza trzustkowa. Ponadto stwierdza się podwyższone parametry stanu zapalnego, jak CRP czy leukocytoza (czyli nadmiar białych krwinek). Badania obrazowe, takie jak USG, tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny, mają znaczenie pomocnicze.

Dwa rodzaje choroby

OZT ma dwie postaci: śródmiąższowo-obrzękową – o łagodniejszym przebiegu (dotyczy większości chorych) oraz martwiczo-krwotoczną (5–10 proc. chorych), podczas której dochodzi do silnego trawienia narządu i zajęcia jamy brzusznej. W pierwszym przypadku zazwyczaj wystarcza zastosowanie diety, leków przeciwzapalnych i przeciwbólowych oraz antybiotyków.

W przypadku postaci martwiczo-krwotocznej konieczne może być otwarcie powłok brzucha, usunięcie martwiczych tkanek trzustki i drenaż jamy otrzewnej. Jeżeli przyczyną OZT była kamica żółciowa, w ciągu 72 godzin należy wykonać zabieg endoskopowy z nacięciem brodawki Vatera i usunięciem z niej kamienia blokującego odpływ soku trzustkowego i żółci.

Przy postaci obrzękowej choroby rokowanie jest dobre, przy martwiczo-krwotocznej – znacznie gorsze. Ogólna śmiertelność w OZT wynosi 10 proc. Zwykle wiąże się z wystąpieniem ogólnych powikłań – niewydolności narządowych dotyczących układu krążenia, oddychania oraz nerek. Najgorsze rokowania mają pacjenci z ciężką postacią OZT, u których pojawią się one już w pierwszych dniach choroby. Wynikiem choroby może być też zakażenie ogólnoustrojowe (sepsa).

Konsekwencje OZT

Pacjenci, którzy całkowicie wrócili do zdrowia, mogą po pewnym czasie powrócić też do normalnego życia i zwykłej diety dorosłego człowieka. U części z nich, jeśli doszło do znacznego uszkodzenia narządu, konieczne może być stosowanie suplementów enzymów trzustkowych (są dostępne w aptekach w postaci tabletek) oraz insuliny (w trzustce znajdują się wysepki Langerhansa produkujące ten hormon).

Ostre zapalenie trzustki może też przejść w postać przewlekłą, która charakteryzuje się nawracającymi bólami brzucha i zaburzeniami trawienia – z biegunkami i wzdęciami, które czasowo ulegają zaostrzeniom. Wówczas konieczne jest stosowanie diety z ograniczeniem białka i tłuszczów na stałe.

Jaką rolę pełni trzustka?

Trzustka to bardzo ważny gruczoł trawienny produkujący enzymy biorące udział w trawieniu tłuszczów, białek i węglowodanów. Są one wydzielane do pęcherzyków trzustkowych w postaci nieaktywnej i wydalane przez przewód trzustkowy do jelita, gdzie ulegają przemianie do postaci aktywnej. Trzustka produkuje też hormony regulujące poziom glukozy we krwi – głównie insulinę.

Przewód trzustkowy uchodzi do dwunastnicy w zgrubieniu zwanym brodawką Vatera, gdzie łączy się razem z przewodem żółciowym. W różnych sytuacjach, np. na skutek zatkania brodawki Vatera przez kamień żółciowy lub zarzucenia treści pokarmowej z jelita do przewodu trzustkowego, może dojść do aktywacji enzymów trzustkowych jeszcze w obrębie narządu.

Skutkiem bywa wówczas stan zapalny, a w skrajnych przypadkach nawet samotrawienie z przebiciem treści trzustkowej do jamy otrzewnej. Mówi się wówczas o ostrym zapaleniu trzustki (OZT).

Niezbędna jest dwuetapowa dieta

Podstawowym sposobem leczenia postaci obrzękowej jest dieta, która pozwala na regenerację narządu i zapobiega nawrotom choroby. Dzięki niej prawidłowa funkcja trzustki powraca po kilku tygodniach. Leczenie można podzielić na dwa etapy.

Etap pierwszy. W ciągu pierwszych kilku dni od zachorowania obowiązuje dieta ścisła. Pacjent jest nawadniany dożylnie. Zależnie od stanu chorego, w ciągu kilku dni stopniowo wprowadza się posiłki doustne – najpierw niewielkie, zwiększając powoli porcje. Zwraca się przy tym uwagę, by podaż tłuszczu i białka była znacznie zmniejszona, z jednoczesnym zwiększeniem ilości węglowodanów.

Unikać należy tłustych wędlin i mięs, produktów nabiałowych. Zalecane są produkty zbożowe i makarony. Posiłki powinny być małe i częste (4–5 dziennie). Taka dieta powinna trwać ok. miesiąca. Etap drugi. Podczas kolejnych kil- ku miesięcy stopniowo zwiększa się objętość posiłków, z jednoczesnym zwiększaniem w nich zawartości tłuszczów i białka.

Czas trwania tego etapu zależy od stanu chorego na początku choroby i tolerancji poszczególnych składników. Wystąpienie objawów nietolerancji któregokolwiek z nich powinien skłonić do jego wycofania. Można spróbować włączyć go po pewnym czasie.

Nasz ekspert dr Witold Zaremba, chirurg

Życie na gorąco

Zobacz również

  • Wymieszaj ze sobą po 20 g liści maliny, szałwii oraz kwiatów rumianku. 1 łyżkę mieszanki zalej 1 szklanką wrzącej wody. Przykryj i odstaw do zaparzenia na ok. 15 min. Przecedź. Stosuj do płukania... więcej

Twój komentarz może być pierwszy

Zapoznaj się z Regulaminem
Wypełnienie pól oznaczonych * jest obowiązkowe.